.  Urartu Kralı II. Sarduri tarafından M.Ö. 764–734 tarihleri arasında yaptırılmıştır. Kurucusundan dolayı kale, Sarduri’nin şehri anlamında “Sardurihinili” olarak da adlandırılmaktadır.

            Urartu mimarlığının en gözde örnekleri arasında yer alan Çavuştepe, aşağı ve yukarı kalelerden oluşmaktadır. Aşağı ve yukarı kaleyi tam ortada bir giriş kapısı birleştirir. Yukarı kale, büyük bir kaya platformu ile Tanrı Haldi’ye yapılan tapınak bulunmaktadır. Ayrıca yukarı kalenin çevresini saran 5 m. yüksekliğindeki sur duvarları ile çevrilidir.

            Yukarı kaleden çok daha büyük olan aşağı kalede, çok sayıda atölye, depo odaları, bu depolarda şarap ve erzak küplerinin bulunduğu mahzen bulunmaktadır.  Mahzenin batısında ise geniş avlulu ve kare planlı ikinci Urartu tapınağı olan Tanrı İrmuşini’ye ait tapınak yer almaktadır. Aynı zamanda saray ve diğer yapılar burada bulunur.       

Çavuştepe’nin Aşağı Kalesi’nde Tanrı İrmuşini, Yukarı Kalesi’nde ise Tanrı Haldi adına yapılmış iki tapınağın bulunması Çavuştepe’yi dini açıdan önemli bir merkez haline getirmektedir. Gelecek olan saldırılara karşı bir set şeklinde uzanan kalenin stratejik önemi de büyüktür.

Urartu taş işçiliğinin başarılı örnekleri arasında yer alan andezit taş yazıtında Urartu Kralı şöyle demektedir: “Daha önce burada hiçbir şey yapılmamıştı. Ben Krallık makamına geçince Tanrı Haldi ve Tanrı İrmuşini’ye bir tapınak yaptırdım. Hoşap çayından bir kanal açtırdım. Tarla , bahçe ve bağlar kurarak toprağı verimli kıldım. Yeni bir kent kurdum.”

Kalenin en önemli mimari özelliği banyo, mutfak vb. kullanım alanlarında kanallar yaparak atık suları toplayıp açtıkları fosseptik çukuruna depolamalarıdır. Kayalara oyulan büyük boyutlardaki su sarnıçları ile yağmur suyundan yararlanılmıştır.