Hoşap suyunun kuzeybatısında sarp ve dik bir kaya kütlesi üzerine kurulan kale, iç kale ile bunun kuzeyindeki dış kaleden oluşmaktadır.  Geçmişi itibariyle Urartu Devleti’ne kadar uzanan kale, Urartuların yaptığı ve yapımından itibaren yöreye hakim olanlar tarafından, Osmanlılar dahil olmak üzere kullanıldığı bilinmektedir. Bir kartal yuvası gibi çok uzaklardan bile dikkat çekebilecek bir özelliğe sahip olan kale, önemli Urartu yapıları arasında yer alır. Hoşap Kalesi’ne, Osmanlı Devleti’ne tabi olan Mahmudi Süleyman Bey tarafından, Hicri 1052 (1643) yılında bazı eklemeler yapılmış ve bu şekliyle günümüze kadar ulaşmıştır.

Dış kale surları arazinin yapısına göre şekillenmiş; doğu, kuzey ve batıdan dolanan surlarla çevrelenmiştir. Kaleye kuzey taraftan ortaya yakın bir yerde bulunan giriş burcuna açılmış bir kapı vasıtası ile girilmektedir. Taç kapı şeklinde düzenlenmiş burcun batı cephesindeki kitabe, kör pencere ve aslan kabartmaları cepheye belirli bir hareketlilik sağlamaktadır. Ayrıca orijinal demir kapı kanatları hala işlevini sürdürmektedir. İçerisinde Mahmudi sarayı olarak nitelenen kompleks yapılar yer almaktadır.  Bunlar kalenin güney tarafında sıralanmaktadır. En üst ve doğu kesimde seyir köşkü, bunun hemen batısında harem ve en batı uçta da selamlık yer almaktadır. Mescit, zindan, fırın ve sarnıç iç kalenin diğer yapılarıdır. XIX. Yüzyıl ortalarında terkedilmiş olan kale, içerisindeki yapılarıyla günümüze büyük ölçüde sağlam olarak gelmiştir. Hoşap kalesi, eşi az bulunan tipik bir ortaçağ kalesi görünümündedir. Bu nedenle bölgenin dikkat çeken sembol yapılarından birisidir.